ชื่อ: สร้อยฟ้า (ญ.) อายุ: ๒๑-๓๐, ปริญญาตรี (ม.ธรรมศาสตร์), กรุงเทพฯ ส่งคำถามเมื่อ: ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๔๙

			อยากทราบว่า คำว่า "ศิลปกรรม" เป็นคำที่มีรากมาจากภาษาบาลี-สันสกฤต ใช่หรือไม่ ? ถ้าเขียนเป็นภาษาบาลี-สันสกฤต จะเขียนอย่างไร ? มีความหมายดั้งเดิมว่าอย่างไร ? จากการหาข้อมูลมาบ้างแล้ว พบว่าส่วนใหญ่ให้ความหมาย ศิละ = ศีล ไม่ทราบว่ามีส่วนถูกหรือเกี่ยวข้องอย่างไร ? อยากทราบความหมายที่ละเอียดและดั้งเดิม ขอบคุณมากค่ะ

	คำว่า "ศิลปกรรม" เป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี-สันสกฤต นั้น ถูกต้องแล้วครับ ในภาษาสันสกฤตเขียนว่า  ศิลฺป  และในภาษาบาลีเขียนว่า  สิปฺป ส่วนคำว่า กรรม นั้น มาจากภาษาบาลีว่า  กมฺม จากคำถามที่ว่า คำว่า "ศิลปกรรม" มีความหมายดั้งเดิมว่าอย่างไร หากดูที่ความหมายเดิมของคำว่า "ศิลปะ" ในภาษาบาลี-สันสกฤต จะพบว่า คำว่า สิปฺป ในภาษาบาลีนั้นหมายถึง "ความรู้" กล่าวขยายความคือ หมายถึงวิชาความรู้ต่างๆ ที่ไม่จำเพาะเจาะจงว่าต้องเป็น งานวาดรูป เขียนภาพ ปั้น หรือแกะสลัก แต่ยังหมายรวมถึงความรู้ในศาสตร์อื่นๆ ที่มนุษย์ควรเรียนรู้ (ในสมัยอินเดียโบราณ เช่น การปกครอง ภาษา ฯลฯ ) เห็นได้ว่าความหมายของคำว่า "ศิลปะ" ตามรากศัพท์เดิมนั้น มีขอบเขตและความหมายต่างจากความหมายของคำว่า "ศิลปะ" ตามความเข้าใจของคนปัจจุบันมาก ความหมายของคำว่า "ศิลปะ" ตามความเข้าใจในปัจจุบันของคนไทยที่รับรู้กันทั่วไปคือ "ศิลปะคืองานสร้างสรรค์ที่ก่อให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจทางความงาม" (ที่ใช้สายตาเสพเป็นหลัก) นั้นน่าจะเป็นความหมายที่เพิ่งกำหนดนิยามกันชัดเจนขึ้นในราว รัชกาลที่ ๕ หรือรัชกาลที่ ๖ นี่เอง อันเป็นการกำหนดความหมายโดยการแปล และปรับให้เทียบเคียงกับคำว่า Art ในภาษาอังกฤษ เพราะตามหลักฐานที่ย้อนหลังไปราวต้นรัตนโกสินทร์ขึ้นไป เวลาเราจะเรียก งานวาดภาพ งานปั้น งานแกะสลัก และงานแขนงอื่นๆ นั้น แต่เดิมเราใช้คำว่า "งานช่าง" ไม่ใช้คำว่า "งานศิลปะ" (เพราะฉะนั้นเราถึงมีคำเรียกงานเหล่านี้ว่า "ช่างสิบหมู่" มาแต่โบราณ ไม่ใช้คำว่า "ศิลปะ" แต่ใช้คำว่า "ช่าง") ตัวอย่างที่ชัดเจนลองหาดูได้จาก โคลงด้นปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลราราม ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (ในห้องสมุด ม.ธรรมศาสตร์ มีแน่นอนครับ) ที่แต่งในสมัย รัชกาลที่ ๓ กล่าวถึงงานช่างในวัดโพธิ์ไว้มากมาย ก็ไม่มีการใช้คำว่า "ศิลปะ" ตามความหมายของเราในปัจจุบันเลย แต่อย่างไรเสียความหมายของคำว่า "ศิลปะ" ในนิยามของตะวันตก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ ระหว่างศตวรรษที่ ๒๐-๒๑ นั้น ก็มีนิยามที่ปรับเปลี่ยนสูงมากจนน่าตกใจ แต่เห็นว่าห่างจากคำถามที่ถามมา จึงขอตอบแค่นี้ครับ ส่วนคำว่า ศิละ = ศีล นั้น คงไม่เกี่ยวข้องกับ "ศิลปะ" เพราะ คำว่า ศีล หรือ สีล ในภาษาสันสกฤตและบาลีนั้น แปลกันได้หลายอย่าง แต่ในภาษาไทยมีความหมายอย่างกว้างๆ ว่า "ความประพฤติที่ดี"

		ขอบคุณ อ.สุรชัย จงจิตงาม (อาจารย์ประจำภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ ม.เชียงใหม่ และ ฝ่ายวิชาการโครงการย้อนรอยอดีตจิตรกรรมวัดอุโมงค์ www.umongpainting.com) ที่ช่วยไขความกระจ่างให้ด้วยครับ