บทเรียนที่ ๔ " การเขียนแม่ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ "
   
บทเรียนนี้จะกล่าวถึง การเขียนแม่ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ โดยพุ่มข้าวบิณฑ์นี้ เป็นรูปทรงที่บ่งบอกถึง วัฒนธรรมของชาวไทยโดยเฉพาะ คนไทยแต่โบราณ เมื่อจะถวายข้าวให้แก่พระสงฆ์ ก็จะนำข้าวนั้นวางบนพาน และโกยยอดให้แหลม ดังเช่นทุกวันนี้เราจะพบเห็นรูปทรงเหล่านี้ ได้ตามพานพุ่มต่างๆ ที่เราจะถวายหรือมอบให้ แก่บุคคลที่เราเคารพนับถือ ส่วนใหญ่จะประดับด้วยดอกไม้ เช่น ดอกบานไม่รู้โรยเป็นต้น แม่ลายพุ่มข้าวบิณฑ์นี้ก็เป็นหนึ่ง ในแม่ลายที่สำคัญ อีกแม่ลายหนึ่งของไทย เนื่องจากสามารถแตกแขนง ออกไปได้อีกมากมาย ตัวอย่างเช่น แม่ลายหางสิงห์โต ซึ่งรูปทรงส่วนหนึ่ง ก็มาจากแม่ลายพุ่มข้าวบิณฑ์นี้
 

   

ขั้นตอนการเขียนแม่ลายพุ่มข้าวบิณฑ์

๑. วาดโครงรูปสี่เหลี่ยมรูปว่าว ซึ่งเป็นโครงรูปของลายพุ่มข้าวบิณฑ์ กว้าง ๒ นิ้ว สูง ๓ นิ้ว การแบ่งรายละเอียดต่างๆ ดูได้จากภาพตัวอย่าง

๒. เมื่อได้โครงแล้ว ก็เริ่มวาดรูปทรงหยดน้ำ ซึ่งเป็นไส้ในของลายพุ่มข้าวบิณฑ์ มีสองชั้น โดยวาดให้ไส้ลาย มีน้ำหนักเส้นอ่อนกว่า เส้นรูปหยดน้ำด้านนอก

๓. เริ่มวาดเส้นโครงด้านนอกเบาๆ สำหรับเป็นเส้นนำ ในการเขียนกลีบลายด้านในต่อไป

๔. ขั้นต่อไปเขียนกลีบด้านนอก ทั้งกลีบซ้ายและกลีบขวา โดยกลีบลาย จะเกาะกับรูปหยดน้ำ วีธีการเขียนเช่นเดียวกับการเขียนลายกระจังตาอ้อย แต่จะเขียนเพียงครึ่งเดียว

 
         
    ๕. เขียนกลีบด้านบน ให้สังเกตว่า กลีบด้านบนจะมีลักษณะ ยื่นยาวกว่า ตามรูปทรงของตัวลาย

๖. เขียนกลีบด้านล่าง โดยกลีบล่างจะมีลักษณะ กลมป้อมกว่า

๗. เมื่อได้กลีบครบทั้งหมดแล้ว จึงสอดไส้ลาย ทั้งหมด ๔ จุด

๘. เขียนกลีบรองดอก ที่มุมเว้าด้านล่าง ให้ยื่นเป็นคู่ ออกมาเล็กน้อยพองาม เสร็จได้รูปทรง พุ่มข้าวบิณฑ์ที่สมบูรณ์
 

 

 

ข้อควรสังเกต
๑. เวลาวาดลาย อย่าวาดให้กลีบลาย ออกนอกโครงร่าง ในข้อที่ ๓ เพราะถ้าไม่ยึดตามโครงร่าง ดังกล่าวแล้ว ตัวลายที่ได้ จะบูดเบี้ยวไม่สมบูรณ์
๒. ให้สังเกตลักษณะการเขียนลายไทย ถึงแม้จะมีโครงจาก รูปทรงเรขาคณิต แต่ตัวลายจะไม่อยู่ในทรงเหลี่ยมเสียทีเดียว (ดูได้จากเส้นร่างในขั้นตอนที่ ๓) รูปทรงกลีบจะเว้าโค้ง อ่อนงามตามรูปทรงของ กลีบดอกไม้ ใบไม้ตามธรรมชาติ แต่ถ้าหากสักแต่เขียน ตามเส้นของรูปทรงเหลี่ยม โดยไม่ยอมเขียนเส้นให้อ่อนโค้งแล้ว ตัวลายที่ได้จะแข็งทื่อ ไร้ชีวิตชีวา เหมือนถูกกักอยู่ในคุก ที่แวดล้อมด้วยทรงจัตุรัสเช่นนั้น